Со фокус на иднината на финансиските услуги, дигитализацијата, новите регулаторни барања и регионалната соработка, во Скопје заврши MicroBalkans 26 – регионална конференција посветена на развојот на небанкарскиот финансиски сектор и неговата улога во економиите на Западен Балкан, која се реализира во партнерство со македонскиот конзорциум на Европската мрежа на претприемништво – ЕЕНОМА и Европскиот дигитален иновациски хаб – ДИГИТМАК.
Завршниот дел од конференцијата, под наслов „Регулатива, доверба и патот напред“, ги обедини претставниците на регулаторните институции, финансискиот сектор, бизнис-заедницата, технолошкиот и иновацискиот сектор, со цел да се отворат прашањата за иднината на кредитирањето, дигиталната трансформација и условите за развој на финансиските услуги во регионот. Во фокусот беа регулаторните промени, дигитализацијата, вештачката интелигенција, дигиталниот идентитет, финансиската инклузија, регионалната соработка и потребата од создавање поефикасен и подостапен финансиски екосистем.
Панелот „Градење на финансиската рамка: политички дијалог“ ја отвори дискусијата за идната улога на небанкарските кредитори во финансиската стабилност и финансиската инклузија.Претставниците на регулаторните институции од регионот дискутираа за визијата за здрав и одржлив небанкарски финансиски сектор до 2030 година, при што особено внимание беше посветено на потребата од воспоставување баланс меѓу поттикнувањето на иновациите и заштитата на потрошувачите.
Како значајни теми беа издвоени и прекуграничното кредитирање, надзорот во услови на различни национални регулаторни рамки, како и потребата од поголем дијалог меѓу регулаторите и индустријата. Една од важните пораки од панелот е дека регулаторната рамка треба да создава предвидливо и стабилно опкружување во кое финансиските институции ќе можат да иновираат, но истовремено ќе бидат обезбедени транспарентноста и заштитата на корисниците.
Особено значајна за домашната бизнис-заедница беше сесијата „Дигитална Македонија и иднината на финансиските услуги“, посветена на дигиталната агенда на Северна Македонија, каде се дискутираше за предизвиците и можностите што ги носи дигиталната трансформација, премостувањето на јазот меѓу националните стратегии за е-влада и реалните потреби на бизнисот, како и за новите можности за компаниите, финтек-секторот и небанкарските финансиски друштва.
На панелот учествуваа м-р Стефан Андоновски, министер за дигитална трансформација, проф. д-р Петре Ламески, координатор на ДигитМАК, Едмира Хани, раководител на Секторот за претприемништво и меѓународна соработка во ИНОВА, и проф. д-р Димитар Трајанов, координатор на Фабриката за вештачка интелигенција „Везилка“.

Клучни пораки од панелот
• Дигиталната трансформација е процес, а не еднократна инвестиција. Компаниите и институциите треба постепено да ги препознаваат слабостите во своите процеси и преку дигитализација да создаваат поефикасни модели на работа. Колку побрзо се прифатат новите технологии, толку побрзо можат да се почувствуваат придобивките од дигиталната трансформација.
• Државата создава дигитална инфраструктура, а компаниите треба да ја искористат. Министерот за дигитална трансформација м-р Стефан Андоновски ги истакна активностите за спроведување на Стратегијата за дигитална трансформација и создавање институционална дигитална структура која ќе овозможи побрз и поефикасен пристап до јавните услуги. Во овој процес, Европските дигитални иновациски хабови имаат важна улога во пренесувањето на поддршката кон малите и средните претпријатија.
• Се нуди практичен патоказ за компаниите. Како што истакна проф. д-р Петре Ламески, целта на дигиталната трансформација е преку проценка на состојбата да се идентификуваат слабостите и можностите за подобрување, а потоа преку дигитализација на процесите и примена на напредни технологии да се достигне повисоко ниво на дигитална зрелост, вклучително и интегрирана примена на вештачката интелигенција.
• Дигиталната подготвеност треба да се поврзе со пристапот до финансии. Едмира Хани од ИНОВА ја истакна важноста на проценката на дигиталната подготвеност и изработката на патокази за дигитална трансформација како основа за насочување на идните мерки и инструменти за поддршка на компаниите, вклучително и преку механизмот Green Business Facility.
• Недостигот на дигитални вештини останува значаен предизвик. Проф. д-р Димитар Трајанов посочи на т.н. „дигитален парадокс“ – иако Северна Македонија има развиен ИКТ-сектор, нивото на дигитални вештини и вкупната дигитализација сè уште заостануваат зад просекот на ЕУ. Во надминувањето на овој јаз значајна улога имаат иницијативи како ДигитМАК, АИ фабриката „Везилка“ и EuroCC Centar.
• Вештачката интелигенција треба да се користи одговорно и стратешки. Панелот ја нагласи потребата од развој на сопствени капацитети за вештачка интелигенција и дигитална инфраструктура, но и од примена на соодветни правила и стандарди за безбедност и заштита на податоците.
Преку ЕЕН, компаниите добиваат пристап до информации, советодавна поддршка, партнерства и можности за интернационализација, како и поврзување со компании и организации од европскиот пазар. Поврзувањето на услугите на ЕЕН со иницијативите за дигитална трансформација создава дополнителна можност домашните компании не само да ги унапредат своите процеси и технологии, туку и да најдат нови партнери, пазари и можности за развој.
Пораката од панелот е дека дигиталната трансформација не треба да се гледа само како технолошка промена, туку како инструмент за зголемување на продуктивноста, конкурентноста и пристапот на македонските компании до европските пазари и финансиски можности.
Од дискусиите во завршниот дел на конференцијата се издвојуваат неколку клучни пораки:
• Дигитализацијата и финансиските услуги се сè повеќе неразделно поврзани.
• Регулативата и иновациите треба да се развиваат паралелно, со соодветна заштита на корисниците.
• Вештачката интелигенција, дигиталниот идентитет и електронските потписи ќе имаат сè поголемо влијание врз финансиските услуги.
• Регионалната соработка може да помогне во споделување на знаења, технологии и практични решенија.
• Човечкиот капитал и новите дигитални вештини остануваат клучен предуслов за трансформација на секторот.
• Потребно е преминување од дијалог кон конкретни активности и партнерства.
Стопанската комора како платформа за поврзување на бизнисот, институциите и иновациите
MicroBalkans 26 покажа дека иднината на финансиските услуги во Западен Балкан ќе биде определена од повеќе фактори – регулативата, дигитализацијата, пристапот до финансии, иновациите, финансиската инклузија и човечкиот капитал.
MicroBalkans 26 испрати порака дека следната фаза на развојот на финансискиот сектор не е само прашање на воведување нови технологии, туку на градење доверлив, иновативен и достапен финансиски екосистем способен да одговори на потребите на компаниите и граѓаните во регионот.